Żywienie dla zdrowia materiały

Przygotowanie żywieniowe Pacjenta w okresie okołooperacyjnym

Operacja to bardzo duże obciążenie dla organizmu. W tym czasie często dochodzi do zwiększonego zapotrzebowania nie tylko na energię, ale również na pozostałe składniki odżywcze, szczególnie białko. Udowodniono, że istnieje ścisła zależność pomiędzy stanem odżywienia pacjenta w okresie przedoperacyjnym, a jego kondycją po zabiegu. W tym trudnym okresie warto skorzystać więc ze wsparcia żywieniowego, szczególnie jeśli Twój stan odżywienia pogorszył się i zauważyłeś, że: 

• w ciągu ostatnich 3-6 miesięcy Twoja masa ciała znacząco się zmniejszyła (uwaga: nawet tracąc zaledwie 5-10% wcześniejszej masy ciała możesz być narażony na wystąpienie niekorzystnych skutków niedożywienia - w przypadku osoby, która waży 70 kg, 5-10% masy ciała to zaledwie 3,5-7 kg) 
• jesz mniejsze porcje i/lub mniej posiłków niż zazwyczaj.

Najczęstsze przyczyny niedożywienia u pacjentów przed zabiegiem to:

- brak apetytu
- powiększone zapotrzebowanie na składniki odżywcze
- zaburzenia wchłaniania
- przewlekłe choroby (np. przewodu pokarmowego, nowotwory)
- podeszły wiek
- uzależnienia
- trudności ekonomiczne

Jeśli nie zauważamy u siebie objawów niedożywienia, zwykle wystarczy dbałość o odpowiednie nawodnienie i zbilansowaną dietę. Oznacza to regularne spożywanie różnorodnych posiłków zawierających wszystkie produkty zalecane w Piramidzie Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej. W diecie powinny znaleźć się warzywa, owoce, produkty zbożowe jako źródło energii, „dobre tłuszcze” oraz produkty dostarczające białka, takie jak nabiał, jajka, chude mięso i ryby. Białko jest szczególnie ważne w przygotowaniach do operacji, ponieważ zapotrzebowanie na nie może wzrosnąć. Jeśli z powodu zabiegu lub choroby nie możemy spożywać tylu posiłków co zwykle, warto omówić z lekarzem możliwość tymczasowego wsparcia w postaci doustnych preparatów odżywczych.

W przypadku stwierdzenia niedożywienia zaleca się rozważenie przesunięcia terminu operacji, jeśli to możliwe, aby umożliwić poprawę stanu odżywienia pacjenta. W sytuacji gdy trudno jest uzupełnić niedobory tradycyjną dietą, zaleca się rozważenie wprowadzenia żywienia medycznego – preparatów odżywczych o wysokiej zawartości składników odżywczych. Osobom z niedożywieniem zalecane są preparaty bogate w białko oraz tzw. immunożywienie, które wspierają układ odpornościowy, zawierające takie składniki jak arginina, nukleotydy i kwasy tłuszczowe omega-3.

Oprócz odpowiedniego żywienia w okresie przygotowań do operacji, istotne są również inne czynniki prehabilitacyjne, takie jak aktywność fizyczna, rezygnacja z używek oraz wsparcie psychologiczne, o ile to możliwe. Zapewnienie tych elementów pomaga szybciej powrócić do pełnej formy.

Dieta okołooperacyjna powinna uwzględniać zwiększone zapotrzebowanie na białko i być lekkostrawna podczas rekonwalescencji.

Czas okołooperacyjny można podzielić na cztery etapy:

1. Faza przygotowania do przyjęcia do szpitala (min. 7 dni przed operacją)
2. Faza przed operacją (18-2 godz. przed operacją)
3. Faza po operacyji (6-24 godz. po operacji)
4. Faza rekonwalescencji (po wyjściu ze szpitala, do czasu pełnego powrotu do zdrowia)

Przed operacją

Wsparcie żywieniowe w okresie przedoperacyjnym polega na stosowaniu przez chorego diety bogatobiałkowej (w przypadku, gdy nie ma ku temu żadnych przeciwwskazań).

Pamiętaj o tym, aby w okresie okołooperacyjnym:

• zwracać szczególną uwagę na ilość i jakość białka – najcenniejsze, pełnowartościowe białko znajdziesz w produktach mlecznych, mięsnych, rybach i jajach.
• dostarczać odpowiednią ilość energii w diecie - jej źródłem powinny być przede wszystkim "dobre tłuszcze" (znajdziesz je w orzechach, nasionach i olejach roślinnych) oraz produkty zbożowe pełnoziarniste, np. pieczywo, makarony, ryż czy kasze.
• zadbać o różnorodność diety - uwzględniać produkty ze wszystkich grup spożywczych, czyli także warzywa i owoce oraz odpowiednią ilość wody.

28 g białka zawarte jest przykładowo w następujących porcjach produktów:

• 4 jajkach
• 4 opakowaniach jogurtu naturalnego (4x150 g)
• 2/3 piersi z kurczaka (130 g)
• zwykle 1,5 opakowania preparatu odżywczego.

Pacjentów, którzy przed zabiegiem operacyjnym nie dostarczają odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych w postaci zwykłych pokarmów, można zachęcić do spożywania min. 2 buteleczek/kartoników doustnych preparatów odżywczych przez ok. 5-14 dni (uwzględniających choroby współistniejące) w celu uzupełnienia energii i składników odżywczych lub pokrycia całkowitego zapotrzebowania na nie przed lub po zabiegu operacyjnym. Jest to tzw. żywność specjalnego przeznaczenia medycznego. Przykładami takich doustnych preparatów odżywczych mogą być np.: Fresubin Protein Energy Drink, Nutridrink Protein, Resource Protein, itp.

Należy pamiętać, aby doustne preparaty odżywcze pić zawsze powoli, małymi łykami. Zbyt szybkie ich spożycie może powodować dyskomfort przewodu pokarmowego, a nawet biegunkę.

Przygotowanie żywieniowe do zabiegu

W tej fazie, oprócz wykonania niezbędnych badań i przygotowania się do pobytu w szpitalu, ważne jest ustalenie, czy pacjent nie jest niedożywiony lub czy nie grozi mu niedożywienie w okresie pooperacyjnym. Niedożywienie wydłuża czas rekonwalescencji, zwiększa prawdopodobieństwo powikłań pooperacyjnych, utrudnia gojenie się ran oraz sprzyja powstawaniu odleżyn.

Żywienie dzień przed i w dniu operacji

Najczęstsze zalecenia dotyczące żywienia przed operacją mówią, że pacjent powinien być na czczo, czyli ostatni posiłek stały powinien spożyć wieczorem poprzedniego dnia. Jednak obecnie preferuje się skracanie tego okresu głodzenia do 6 godzin przed operacją. Co do nawadniania, zazwyczaj do 2 godzin przed podaniem znieczulenia można spożywać dowolne ilości czystych płynów. 

Co jeść po operacji?

• W okresie pooperacyjnym często konieczne jest przestrzeganie diety lekkostrawnej, która dotyczy rodzaju spożywanych produktów, ich przygotowania oraz wielkości porcji i częstotliwości spożywania.
• Zalecane po operacji są produkty takie jak sucharki i pieczywo pszenne, płatki ryżowe, ryż, makaron, gotowane i rozdrobnione chude mięso drobiowe oraz chude ryby, gotowane warzywa (takie jak marchewka, ziemniaki, buraki, dynia), pieczone jabłka, produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu (takie jak chudy twaróg, jogurty, kefiry), kisiele, budynie, przecierane kompoty, delikatnie przyprawione zupy na wywarach warzywnych. W okresie rekonwalescencji zaleca się picie wody niegazowanej.
• Należy unikać pieczywa pełnoziarnistego, smażonych potraw, surowych warzyw i owoców, roślin strączkowych (ze względu na ich działanie wzdymające), kapusty, cebuli, tłustych mięs i serów, śmietany, majonezu, słodyczy, słonych przekąsek, ostrych przypraw, kakao, napojów gazowanych oraz produktów ostrych, marynowanych, peklowanych i wędzonych.
• Preferowane metody przygotowywania posiłków to gotowanie na parze lub gotowanie tradycyjne. Pokarmy powinny być miękkie i rozdrobnione do konsystencji papki.
• Zalecane jest spożywanie częstych, małych porcji posiłków, około 5-6 razy dziennie.
  
  Oprócz właściwej diety, kluczowe w skutecznej rekonwalescencji jest przestrzeganie zaleceń lekarza, regularna kontrola stanu zdrowia, odpowiednia higiena rany oraz unikanie nadmiernego wysiłku fizycznego.