Materiały edukacyjne

DIETA PO RESEKCJI PĘCHERZYKA ŻÓŁCIOWEGO

Brak woreczka żółciowego utrudnia trawienie tłuszczów. Usunięcie magazynu żółci uniemożliwia szybkie dostarczenie odpowiedniej objętości żółci do dwunastnicy w momencie spożycia większej ilości tłuszczów. W związku z tym, zanim organizm przyzwyczai się do spływania żółci przewodami żółciowymi bezpośrednio z wątroby do dwunastnicy, należy utrzymywać właściwą dietę. Poza tym samo usunięcie woreczka nie cofnie innych zmian zachodzących podczas trwania kamicy takich jak: uszkodzenie wątroby, zmiany w trzustce czy zaburzenia ruchowe dróg żółciowych. Odpowiednia dieta pozwoli jednak na przystosowanie się organizmu do zaistniałej, nowej sytuacji i zmniejszenie komplikacji oraz niepożądanych objawów ze strony przewodu pokarmowego. Przestrzeganie diety jest wskazane przez okres kilkunastu tygodni a w niektórych przypadkach nawet do końca życia.

Po zabiegu bardzo istotną rzeczą jest właściwe postępowanie dietetyczne w okresie adaptacji organizmu do faktu nie posiadania pęcherzyka żółciowego. Okres ten nie powinien jednak trwać dłużej niż 3 - 4 miesiące a w przypadku zabiegu przeprowadzanego metodą laparoskopową może być nawet krótszy.

W tym czasie należy stosować dietę łatwo strawną, niskotłuszczową, z ograniczeniem błonnika, czyli taką, jak w okresie zaostrzenia choroby.

W miarę upływu czasu należy dietę rozszerzać, powracając powoli do normalnego żywienia.

W pierwszych miesiącach po cholecystektomii mogą występować duże różnice indywidualne w tolerancji tłuszczów, dlatego też ilość tego składnika powinna być u każdego chorego ustalana indywidualnie i modyfikowana według możliwości danego organizmu.

Dietę należy rozszerzać powoli, pojedynczo wprowadzając kolejne pokarmy z listy produktów przeciwwskazanych w okresie zaostrzenia objawów. W przypadku wystąpienia dolegliwości, dany produkt należy odstawić na jakiś czas, po czym ponownie spróbować wprowadzić go do diety. Usunięcie pęcherzyka żółciowego nie powinno być przyczyną lęku, że organizm został pozbawiony „źródła żółci”, potrzebnego w chwili spożycia posiłku zawierającego tłuszcz. W warunkach fizjologicznych bowiem, jedynie 40% żółci, wydzielanej w okresie międzyposiłkowym jest zagęszczana i magazynowana w pęcherzyku żółciowym. Pozostałe 60%, produkowanej przez wątrobę, żółci spływa bezpośrednio do jelita, z pominięciem pęcherzyka żółciowego. Jeżeli nawet taka ilość okaże się niewystarczająca, to z chwilą zadziałania bodźca pokarmowego w postaci posiłku bogatego w tłuszcz, następuje stymulacja swoistych endohormonów, które wpływają na zwiększenie produkcji żółci w wątrobie. Żywienie osób po cholecystektomii, po okresie adaptacyjnym, podobnie jak w żywieniu człowieka zdrowego powinno dostarczać, odpowiednią do wieku, aktualnej masy ciała i aktywności fizycznej organizmu, ilość kalorii oraz składników odżywczych.

Należy natomiast pamiętać, że zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego to jedynie likwidacja skutków a nie przyczyny (niewłaściwy skład żółci produkowanej przez wątrobę) tworzenia się kamieni żółciowych i że mogą one tworzyć się nie tylko w pęcherzyku żółciowym ale również w przewodach żółciowych. Dlatego ważne jest usunięcie lub przynajmniej ograniczenie czynników wpływających na powstawanie zaburzeń w składzie żółci, takich jak:

• nadmierne spożycie tłuszczów zwierzęcych w diecie

• nadmierne spożycie cukrów prostych (cukier, słodycze)

• mała ilość błonnika w posiłkach

• zbyt obfite, nieregularnie spożywane posiłki

• zbyt restrykcyjne diety z nadmiernym ograniczeniem tłuszczu w diecie.

Należy zatem przestrzegać poniższych zasad:

1. Osoby otyłe i z nadwagą powinny dążyć do zredukowania nadmiaru tkanki tłuszczowej, otyłość jest bowiem jedną z przyczyn powstawania kamicy żółciowej. Dieta u tych osób powinna być niskotłuszczowa, z ograniczeniem cukrów prostych. Oznacza to ograniczenie spożycia produktów takich, jak: cukier, słodycze, miód, dżemy wysokosłodzone oraz tłuszcze zwierzęce (masło, śmietana, smalec, boczek), a także sery żółte, topione i pleśniowe, oraz zwiększenie spożycia tłuszczów roślinnych (oleje, oliwa, margaryny roślinne miękkie). Należy wybierać produkty z niską zawartością tłuszczu - chude mięso (drób, chuda wołowina, cielęcina), chude ryby (dorsz, sandacz, lin, szczupak, morszczuk), chude mleko, chudy lub półtłusty twaróg.

2. W początkowym okresie potrawy należy sporządzać metodą gotowania, w następnej kolejności w postaci duszenia bez uprzedniego obsmażania na tłuszczu oraz pieczenia w rękawie foliowym lub naczyniu żaroodpornym, ostatecznie dochodząc do potraw smażonych.

3. Warzywa początkowo spożywać gotowane i rozdrobnione, owoce w postaci przecierów lub surowych soków. Powoli należy wprowadzać do diety błonnik w postaci drobno startych surówek, surowych owoców, pieczywa pszenno-razowego, drobnych a następnie grubych kasz i makaronów razowych oraz otrąb owsianych i pszennych.

4. Tłuszcz i produkty go zawierające należy wprowadzać do diety ostrożnie. W razie wystąpienia nietolerancji objawiającej się biegunkami tłuszczowymi, należy je w dalszym ciągu ograniczać, jednocześnie zwiększając spożycie pozostałych składników (tj. białka i węglowodanów).

5. Ilość tłuszczu przeznaczoną do spożycia w ciągu dnia należy rozplanować proporcjonalnie na wszystkie posiłki, unikając nadmiernej jego kumulacji w jednym posiłku.

6. Należy unikać potraw wzdymających (kapusta, groch, strączkowe suche, cebula, pory, gruszki, śliwki, czereśnie).

7. Przyprawy stosować raczej łagodne, ziołowe (koperek, natka pietruszki, majeranek, bazylia, kminek, liść laurowy, ziele angielskie, mięta, sok z cytryny, wanilia, cynamon).

8. Należy spożywać 4 – 5 niezbyt obfitych posiłków dziennie, rozłożonych równomiernie w ciągu dnia

Co można jeść?

• Potrawy gotowane, gotowane na parze lub duszone bez dodatku tłuszczu,

• posiłki o odpowiedniej temperaturze – nie za zimne ani za ciepłe,

• mleko i przetwory mleczne niskotłuszczowe – mleko, jogurt 1,5-0,5% tłuszczu, chudy twaróg,

• pieczywo – chleb pszenny, bułki pszenne,

• warzywa bogate w betakaroten – marchew, natka pietruszki,

• inne warzywa (gotowane i rozdrobnione) – ziemniaki gotowane lub puree, dynia, cukinia, pietruszka, seler, pomidory bez skórki,

• owoce – jagodowe, winogrona bez pestek (w postaci przecierów), banany, brzoskwinie, morele, cytrusowe, jabłka pieczone, gotowane,

• mięsa – drobiowe, indyk, gotowane, chuda szynka, chuda cielęcina, pulpety,

• ryby – dorsz, sola, mintaj, morszczuk, sandacz,

• zupy – rosół jarski, jarzynowe, ziemniaczane, krupnik, mleczne, przetarte owocowe,

• białko jaja,

• kasza manna, jęczmienna, ryż, makaron nitki,

• kisiele, budynie, galaretki owocowe,

• łagodne przyprawy

• napoje – słaba herbata, słaba kawa, herbata owocowa, ziołowa , soki owocowo-warzywne, napoje mleczno-owocowe, mleczno-warzywne, wody niegazowane

Jakie produkty należy wykluczyć?

• produkty smażone, pieczone z dodatkiem tłuszczu,

• produkty bogate w tłuszcz – smalec, słonina, boczek, margaryny twarde, tłuste mięsa (wieprzowina, flaki, wątroba, baranina), tłuste ryby (łosoś, śledzie, sardynki), orzechy,

• oleje w ograniczonych ilościach – słonecznikowy, rzepakowy (bezerukowy), oliwa z oliwek, masło,

• produkty zawierające znaczną ilość błonnika nierozpuszczalnego, np. produkty gruboziarniste, pieczywo razowe, otręby pszenne, surowe warzywa,

• warzywa wzdymające – rośliny strączkowe, kapusta, pory, cebula, czosnek, pory,

• warzywa – ogórki, rzodkiewka, rzepa, kalarepa, fasola szparagowa, groszek zielony,

• owoce – gruszki, daktyle, czereśnie,

• przyprawy – pieprz, papryka ostra, chili, curry, ziele angielskie, liść laurowy, gorczyca, gałka muszkatołowa, musztarda, ocet,

• produkty zawierające kwas szczawiowy, np. szpinak, szczaw, rabarbar,

• produkty typu fast food – pizza, frytki, chipsy,

• desery – torty, tłuste ciasta, czekolada, batony, lody,

• potrawy tłuste, ostre, pikantne, marynaty i konserwy, potrawy wędzone,

• żółtko jaja.

Jak długo stosować dietę?

W zależności od stanu zdrowia dietę stosuje się przez okres kilku do kilkunastu tygodni, a w niektórych przypadkach do końca życia. Gdy stan jest dobry, po czasowym stosowaniu diety jadłospis rozszerza się, zazwyczaj zachowując produkty niskotłuszczowe lub jedynie zasady zdrowego żywienia